Το 1915, η βρετανική κυβέρνηση πρότεινε να παραχωρήσει την Κύπρο στην Ελλάδα, με αντάλλαγμα τη συμμετοχή της στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η κυβέρνηση Ζαΐμη αρνήθηκε, σε μια απόφαση που συνδέθηκε με τον Εθνικό Διχασμό.
Σαν σήμερα, στις 17 Οκτωβρίου 1915, η Ελλάδα δέχεται μια πρόταση που θα μπορούσε να αλλάξει την ιστορία της Κύπρου. Η Μεγάλη Βρετανία προσφέρεται να παραχωρήσει το νησί στην ελληνική κυβέρνηση, υπό έναν όρο: να εγκαταλείψει την ουδετερότητά της και να βοηθήσει άμεσα τη Σερβία, η οποία δέχεται επίθεση από τη Βουλγαρία.
Η Κύπρος βρισκόταν υπό βρετανική διοίκηση από το 1878 και είχε προσαρτηθεί επισήμως στη Βρετανική Αυτοκρατορία το 1914. Για τους Ελληνοκύπριους, η ένωση με την Ελλάδα αποτελούσε ήδη διαχρονικό αίτημα.
Η πρόταση και το παρασκήνιο
Ο Βρετανός πρέσβης στην Αθήνα, Φράνσις Έλιοτ, μεταφέρει την προσφορά στον πρωθυπουργό Αλέξανδρο Ζαΐμη, με εντολή του υπουργού Εξωτερικών Έντουαρντ Γκρέι.
Η πρόταση προβλέπει τη μεταβίβαση της Κύπρου στην Ελλάδα, ανεξάρτητα από την τελική έκβαση του πολέμου.
Ο Ζαΐμης ζητά χρόνο για να ενημερώσει τον βασιλιά Κωνσταντίνο. Σύμφωνα με τον ιστορικό Πέτρο Παπαπολυβίου, χρειάζεται δύο ημέρες μέχρι να τον συναντήσει.
Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη στη δίνη του Εθνικού Διχασμού. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος υποστηρίζει τη συμμαχία με την Αντάντ, ενώ ο Κωνσταντίνος επιμένει στην ουδετερότητα. Ο Βενιζέλος έχει μόλις εξαναγκαστεί σε παραίτηση και ο Ζαΐμης έχει αναλάβει την πρωθυπουργία.
Το «όχι» της Αθήνας
Στις 21 Οκτωβρίου 1915, η ελληνική κυβέρνηση απαντά επίσημα. Ευχαριστεί τη Βρετανία για την προσφορά, αλλά δηλώνει ότι η κατάσταση της χώρας δεν επιτρέπει την ανάληψη στρατιωτικής δράσης.
Η Κύπρος δεν παραχωρείται.
Στις 26 Οκτωβρίου, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Έντουαρντ Γκρέι επιβεβαιώνει στη Βουλή των Κοινοτήτων ότι η προσφορά δεν ισχύει πλέον, καθώς η Ελλάδα δεν ανταποκρίθηκε στον όρο της άμεσης βοήθειας προς τη Σερβία.
Η ιστορική ειρωνεία είναι ότι η Ελλάδα θα εισέλθει τελικά στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το 1917, στο πλευρό των Συμμάχων, αλλά χωρίς την Κύπρο.
Η βρετανική προσφορά δεν επαναλήφθηκε και το νησί παρέμεινε υπό βρετανική κυριαρχία έως τις 16 Αυγούστου 1960, όταν ανακηρύχθηκε ανεξάρτητη Κυπριακή Δημοκρατία.
πηγή:https://www.newsbeast.gr/greece/arthro/13426948/otan-i-vretania-prosfere-tin-kypro-kai-i-ellada-arnithike-san-simera-17-oktovriou
