Του Θάνου Τζήμερου
Ένα μπλόκο αστυνομικών βλέπει ένα αυτοκίνητο που τους φαίνεται ύποπτο και κάνουν στον οδηγό σήμα να σταματήσει. Ο οδηγός δεν υπακούει και αναπτύσσει ταχύτητα για να ξεφύγει. Τι κάνουν στη συνέχεια οι αστυνομικοί; Στην Ελλάδα, υπάρχουν μόνο δύο απαντήσεις: α) τον αφήνουν να πάει στην ευχή του Θεού β) προσπαθούν να τον σταματήσουν και να τον συλλάβουν. (Σε άλλες χώρες υπάρχει και τρίτη, που θα δούμε στη συνέχεια.)
Για όσους απαντήσατε το (α), η ανάγνωση του κειμένου σταματάει εδώ. Υποθέτω πως έχετε σκεφθεί ότι με αυτή την επιλογή η αστυνομία καταργείται. Ενδεχομένως να την θεωρείτε περιττή. Αν πιστεύετε ότι "τα σύνορα είναι χαρακιές στο σώμα του πλανήτη" δεν είναι απίθανο να θεωρείτε τους φάρους των περιπολικών σπυριά στο σώμα της κοινωνίας. Όσοι απαντήσατε το (β) πρέπει να απαντήσετε και στα επόμενα ερωτήματα.
Τι ξέρουν οι αστυνομικοί για τον οδηγό ή και για τον πεζό, που τρέχει να ξεφύγει; Ξέρουν αν έχει ανεβασμένη χοληστερίνη, πέτρες στο νεφρό, ψυχολογικά προβλήματα ή είναι στο φάσμα του αυτισμού; Όχι! Ξέρουν ότι δεν θέλει να ελεγχθεί, άρα κάτι έχει να κρύψει.
Ξέρουν τι είναι αυτό; Όχι! Θα μπορούσε αυτός που πάτησε το γκάζι να είναι ένας 15χρονος που πήρε κρυφά το αυτοκίνητο του μπαμπά, και φοβήθηκε ότι αν τον έπιαναν θα το μάθαινε ο μπαμπάς και θα του έκοβε το κινητό για μια βδομάδα. (Δεν υπάρχει, στις μέρες μας, οδυνηρότερη ποινή για 15χρονο.) Θα μπορούσε όμως να είναι δραπέτης από τις φυλακές και να λέγεται Σορίν Ματέι. Ή τρομοκράτης και να λέγεται Τσουτσουβής.
Οι αστυνομικοί δεν μπορούν να προβλέψουν το πώς θα εξελιχθεί μια καταδίωξη. Ούτε το αν οι καταδιωκόμενοι έχουν όπλα. Ούτε το αν σκοπεύουν να τα χρησιμοποιήσουν. Θα μπορούσε να είναι άοπλοι. Ή το όπλο να είναι ρέπλικα. Ή να είναι τα Καλάσνικοφ που θέρισαν τους αστυνομικούς Σκυλογιάννη και Ευαγγελινέλη στην καταδίωξη του Ρέντη, το 2011. Ξέρουν, πάντως, πως αν ο καταδιωκόμενος οδηγεί, κρατάει στα χέρια του τουλάχιστον ένα πολύ επικίνδυνο όπλο: το αυτοκίνητό του.
Και τώρα η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου: αν στην προσπάθειά του να μην συλληφθεί ο πανικόβλητος 15χρονος (για να χρησιμοποιήσω την πιο light περίπτωση) έπαιρνε σβάρνα και σκότωνε το δικό σου παιδί, ποια θα ήταν η άποψή σου για το πώς πρέπει να αντιδρούν οι αστυνομικοί, σε περίπτωση που κάποιος προσπαθεί να ξεφύγει; Αν ήσουν η μάνα της Αμαλίας Γκινάκη, που εκείνη τη στιγμή φρόντιζε τις λεπτομέρειες του γάμου της και λίγο αργότερα θα γινόταν κομμάτια από τη χειροβομβίδα, ποια θα ήταν η άποψή σου για την εντολή, τότε, του Εισαγγελέα στους αστυνομικούς να μην πυροβολήσουν τον κατά συρροήν δραπέτη, επικίνδυνο ποινικό, Σορίν Ματέι, μολονότι τον είχαν εγκλωβίσει σε διαμέρισμα φίλης του;
Είναι εύκολο μετά την τραγωδία να βγάζουμε συμπεράσματα από την άνεση του καναπέ μας και να γινόμαστε δικαστές του πληκτρολογίου. Αν όμως ήμασταν εκεί, στο πεδίο, με ελλιπείς γνώσεις για πρόσωπα και πράγματα και ελάχιστο χρόνο στη διάθεσή μας, τι θα κάναμε, αν το αυτοκίνητο που θεωρήσαμε ύποπτο αποδεικνυόταν όντως ύποπτο και προσπαθούσε να αποφύγει τον έλεγχο;
Επειδή η απάντηση δεν είναι εύκολη, τα σοβαρά κράτη δεν την αφήνουν στο "φλου". Θεσπίζουν σοβαρούς κανόνες εμπλοκής, εκπαιδεύουν τους αστυνομικούς σ΄ αυτούς και βάζουν κάμερες στις στολές τους και στα περιπολικά, ώστε, αν κάτι πάρει δυσάρεστη τροπή, να ξέρουμε τι ακριβώς έγινε. Αυτό είναι το τρίπτυχο της σοβαρότητας στις δράσεις της αστυνομίας: πρωτόκολλα εμπλοκής, εκπαίδευση, κάμερες. Στην Ελλάδα δεν έχουμε τίποτε από το τρία. Ας δούμε τους λόγους.
Οι κανόνες εμπλοκής καθορίζονται από τον Νόμο 3169/2003. Θεσπίστηκε μετά από καταδίκη της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (υπόθεση Μακαρατζής κατά Ελλάδας). Ο προσφεύγων, άπορος θεωρητικώς, που υποστηρίχθηκε από τη γνωστή και μη εξαιρετέα Ι. Κούρτοβικ και άλλους δύο δικηγόρους, είχε σανιδώσει το γκάζι έξω από την Αμερικανική Πρεσβεία (δεν είχε συλληφθεί ακόμα η 17Ν) και είχε παρασύρει την αστυνομία σε μια τρελή καταδίωξη διαρκείας, προκαλώντας πολλά ατυχήματα. Οι αστυνομικοί τον πυροβόλησαν στο αυτοκίνητο, τον τραυμάτισαν και τον συνέλαβαν. Αντί να πει "ευχαριστώ" που δεν τον σκότωσαν, προσέφυγε εναντίον της αστυνομίας στα ελληνικά δικαστήρια, κατηγορώντας την για υπερβολική βία. Τα δικαστήρια δικαίωσαν την αστυνομία. Και η υπόθεση κατέληξε στο ΕΔΔΑ, που καταδίκασε την Ελλάδα για δήθεν ανεξέλεγκτη χρήση όπλων.
Το "δήθεν" δεν το λέω εγώ, αλλά 3 μειοψηφήσαντες δικαστές του ΕΔΔΑ οι οποίοι επισημαίνουν: "Η παρούσα υπόθεση αφορά µια επικίνδυνη καταδίωξη από την αστυνοµία στο κέντρο της Αθήνας. Ήταν επικίνδυνη διότι οι αστυνοµικοί χρειάστηκε να πυροβολήσουν κατά του προσφεύγοντος, αλλά και επειδή, προτού αρχίσουν να πυροβολούν, ο προσφεύγων είχε διαφύγει µε το αυτοκίνητό του από αρκετά µπλόκα της αστυνοµίας, συγκρουστεί µε αρκετά άλλα οχήµατα και τραυµατίσει δύο οδηγούς µε αποτέλεσµα να υποστεί ο ένας κάταγµα του αυχένος. Εποµένως, δεν αρκεί απλώς να διακηρυχθεί ότι το δικαίωµα στη ζωή είναι θεµελιώδες. Το πρόβληµα είναι τίνος η ζωή, και πώς µπορεί να προστατευθεί η ζωή των διαφόρων ατόµων που διέτρεξαν κίνδυνο. Σύµφωνα µε τη νοµολογία του ∆ικαστηρίου µας, το Κράτος µπορεί να έχει θετική υποχρέωση να προστατεύει τη ζωή των ατόµων από τις ενέργειες τρίτων. Συγκεκριµένα, αυτό µπορεί να σηµαίνει ότι οι αστυνοµικοί όφειλαν να προστατεύσουν τη ζωή των πεζών, των οδηγών και των συναδέλφων τους από τις ενέργειες του προσφεύγοντος. (…) Στην παρούσα υπόθεση, η πλειοψηφία του ∆ικαστηρίου επικαλείται ορισµένες από τις διαπιστώσεις του ελληνικού δικαστηρίου, οι οποίες πράγµατι δεν φαίνονται καθόλου αυθαίρετες. ∆ιαπιστώνει ότι η αστυνοµία εύλογα έκρινε ότι υπήρχε ανάγκη προσφυγής στη χρήση όπλων. ∆εν βλέπουμε κανέναν λόγο για την εξαγωγή διαφορετικού συµπεράσµατος."
Ο Νόμος 3169/2003 είναι ένα κείμενο τερατώδους ανοησίας. Μνημείο ασάφειας, εμποτισμένος με την ιστορική αντιπάθεια της αριστεράς για την αστυνομία, φοβικός ως προς τον ρόλο του κράτους, γραμμένος στο πόδι, με ακραία ανευθυνότητα, σε άθλια πασοκικά Ελληνικά. Παράδειγμα: επιτρέπει τον εκφοβιστικό πυροβολισμό, στον αέρα ή σε αντικείμενα, "εφόσον έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να μην πληγεί άνθρωπος από αστοχία ή εξοστρακισμό του βλήματος". Η σφαίρα στον αέρα μπορεί πέφτοντας να χτυπήσει άνθρωπο, ενώ σε αντικείμενα μπορεί να εξοστρακισθεί. Πώς μπορούν να… ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα; Πυροβολισμός εξουδετέρωσης (που μπορεί να τραυματίσει ή να σκοτώσει τον παράνομο) επιτρέπεται "για την απόκρουση επίθεσης ενωμένης (sic) με επικείμενο κίνδυνο θανάτου ανθρώπου ή βαριάς σωματικής βλάβης ανθρώπου". Κινείται λοιπόν εναντίον του αστυνομικού ένα ντερέκι άοπλο που είναι εξπέρ στις πολεμικές τέχνες και μπορεί με μια καρατιά Dim Mak να τον στείλει στα θυμαράκια. Τι κάνει ο αστυνομικός; Είναι αυτή η επίθεση… ενωμένη με επικείμενο κίνδυνο θανάτου; Απαγορεύεται επίσης εναντίον ανηλίκου που δεν έχει συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας του. Πώς θα το ξέρει αυτό ο αστυνομικός; Θα ζητάει ταυτότητα πριν πυροβολήσει; Απαγορεύεται και "εναντίον ενόπλου πλήθους, εφόσον υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να πληγούν άοπλοι". Οι άοπλοι ανήκουν στο… ένοπλο πλήθος ή είναι θεατές της συμπλοκής; Δηλαδή, έχει ο αστυνομικός απέναντί του μια συμμορία 5 ληστών, εκ των οποίων οι 3 κρατούν καλάσνικωφ. Οι άλλοι δύο μπορεί να είναι άοπλοι. Πυροβολεί ή όχι;
Ο νόμος ζητάει από τους αστυνομικούς να γίνουν και συνταγματολόγοι καθώς το άρθρο 3, παράγραφος 9 λέει το εξής απίθανο, με καταγωγή τη… Νυρεμβέργη: "Αντισυνταγματική ή προδήλως παράνομη διαταγή ανωτέρου για χρήση πυροβόλου όπλου δεν αίρει τον άδικο χαρακτήρα της πράξης του αστυνομικού." Ποιος κρίνει το "προδήλως"; Θα είναι, λοιπόν, οι αστυνομικοί ακροβολισμένοι με τους ένοπλους εγκληματίες απέναντι και θα πιάνουν κουβεντούλα: "Πυροβολήστε" θα λέει ο ανώτερος. "Αρνούμαι" θα λέει ο αστυνομικός διότι "σύμφωνα με το άρθρο τάδε, παράγραφος τάδε του Συντάγματος…" Γελοιότητες. Η φράση πονηρά αποφεύγει να διευκρινίσει αν ο αστυνομικός μπορεί να αρνηθεί την εκτέλεση της εντολής, καθώς, αν είναι προδήλως αντισυνταγματική ή παράνομη και την εκτελέσει, μπορεί να βρεθεί προφυλακισμένος.
Κοντολογίς: ο νόμος στέλνει τους αστυνομικούς ως πρόβατα επί σφαγήν, έρμαια στις ορέξεις κάθε εγκληματία. Στην πράξη, επιτρέπει τη χρήση όπλου, μόνο όταν ο παραβατικός πυροβολήσει πρώτος! Οι αστυνομικοί θα απαντήσουν, αν επιζήσουν. Αν σκοτωθούν, ε, τι να κάνουμε, αυτή είναι η δουλειά τους. Ο νόμος αφήνει και έναν αστείο παράθυρο, για να χρησιμοποιήσει το όπλο πρώτος ο αστυνομικός (αφού εξαντληθούν όλα τα ηπιότερα μέσα, όπως… παραινέσεις και προτροπές!): για πρόληψη τέλεσης εγκλήματος που θέτει σε κίνδυνο ανθρώπινη ζωή. Ποιος και πώς μπορεί να το προβλέψει αυτό; Φανταστείτε οι αστυνομικοί να πυροβολούσαν τον Σορίν Ματέι, να τους τραβολογούσαν στο δικαστήριο και στην αυστηρή ερώτηση του δικαστή "Γιατί το κάνατε, αφού ήταν εγκλωβισμένος σε διαμέρισμα και η αστυνομία είχε αποκλείσει την περιοχή;" κάποιος να απαντούσε: "Γιατί θα μπορούσε να διαφύγει από τον φωταγωγό, να σκαρφαλώσει στον πάνω όροφο, να μπει σε ένα άλλο διαμέρισμα, να κρατήσει ως ομήρους τους ενοίκους του, να διαμελίσει με χειροβομβίδα μια κοπέλα και να τραυματίσει 5 αστυνομικούς". Θα έλεγε, επιτιμητικά, ο δικαστής: "Μεγάλη φαντασία έχετε, κύριε. Αυτά ούτε στο Χόλιγουντ δεν γίνονται."
Εκεί που ο νόμος είναι ξεκάθαρος (άρθρο 3, παρ. 6) είναι όταν ο ύποπτος τρέπεται σε φυγή (με πόδια ή με όχημα): ο πυροβολισμός απαγορεύεται. Εκτός, λέει, "αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη ζωή τρίτου". Κατά την κρίση ποιου; Το να οδηγεί κάποιος σαν τρελός σε στενοσόκακα ή στο αντίθετο ρεύμα, συνιστά "άμεσο κίνδυνο"; Ναι, θα πει ο αστυνομικός. Όχι, θα πει ένας δικαστής. Ναι, θα πει ένας άλλος. Ποιος, τελικά, πρέπει να είναι ο κριτής;
Προφανώς δεν μπορεί να είναι μόνο ο αστυνομικός. Αυτό θα σήμαινε ότι αν, λόγω απειρίας, πανικού ή κακής εκτίμησης, πυροβολούσε έναν άοπλο πολίτη επειδή "νόμιζε" ότι κινδυνεύει, θα αθωωνόταν αυτόματα, αφού η "κρίση" του θα ήταν το μόνο κριτήριο. Δεν μπορεί να είναι ούτε μόνο ο δικαστής, που δεν ήταν παρών, δεν ξέρει τι ακριβώς συνέβη και δεν ξέρουμε ποιες ιδεοληψίες κουβαλάει. Γι’ αυτό, τα σοβαρά κράτη χρησιμοποιούν μια άλλη, πολύ συγκεκριμένη νομική ορολογία.
Στο αμερικανικό δίκαιο, ο αστυνομικός μπορεί να χρησιμοποιήσει θανάσιμη βία αν έχει εύλογη πεποίθηση (reasonable belief) ότι απειλείται η ζωή του ή η ζωή άλλων. Το δικαστήριο εξετάζει την κατάσταση από την οπτική γωνία ενός λογικού και έμπειρου αστυνομικού στο σημείο του συμβάντος και όχι με την άνεση της εκ των υστέρων ανάλυσης του τυπολάτρη χαρτογιακά και του λαϊκιστή δημοσιογράφου.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το κριτήριο γίνεται ακόμα πιο υποκειμενικό. Αναγνωρίζοντας ότι ο αστυνομικός πρέπει να πάρει αποφάσεις σε κλάσμα του δευτερολέπτου από τις οποίες εξαρτάται και η δική του ζωή, το δικαστήριο εξετάζει αν η πεποίθησή του ότι κινδύνευε ήταν ειλικρινής (honestly held belief), ακόμα και αν αποδειχθεί εκ των υστέρων ότι ήταν λανθασμένη (π.χ. αν ο ύποπτος κρατούσε ψεύτικο όπλο).
Στις σοβαρές χώρες, ο γενικός νόμος συνοδεύεται από ογκώδη εγχειρίδια SOPs (Standard Operating Procedures), τα οποία λένε στον αστυνομικό ακριβώς τι να κάνει, π.χ. "Αν το αυτοκίνητο εγκλωβιστεί και ο οδηγός βάλει όπισθεν προς το μέρος σου με ταχύτητα Χ, θεωρείται άμεση απειλή και μπορείς να πυροβολήσεις. Αν το αυτοκίνητο που προσπαθεί να ξεφύγει από το μπλόκο, συγκρουσθεί με το περιπολικό πλαγιομετωπικά, όπως φαίνεται στο σχέδιο Α, μπορείς να πυροβολήσεις. Αν συγκρουσθεί, όπως φαίνεται στο σχέδιο Β, δεν μπορείς".
Αυτά τα SOPs βασίστηκαν σε λεπτομερείς μελέτες παρόμοιων περιστατικών. Διότι, ναι μεν ο αστυνομικός μπορεί να χρησιμοποιήσει όπλο, αλλά δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα εξαλείψει τον κίνδυνο και δεν θα τον μεγαλώσει. Αν τραυματίσει σοβαρά ή σκοτώσει τον οδηγό, το αυτοκίνητο θα συνεχίσει την πορεία του ακυβέρνητο. Αν πετύχει τα λάστιχα και σκάσουν, το αυτοκίνητο θα ανατραπεί ή θα εκτραπεί. Και στις δύο περιπτώσεις, η πιθανότητα να πέσει σε μια στάση λεωφορείου, σε πεζούς, να καρφωθεί σε βιτρίνα καταστήματος ή να τρακάρει με άλλο όχημα είναι πολύ μεγάλη. Στις ΗΠΑ, όπου οι καταδιώξεις μέχρι τη δεκαετία του 1980 ήταν καθημερινό φαινόμενο, οι στατιστικές σοκάρουν: το 30% με 40% των ανθρώπων που σκοτώνονται ή τραυματίζονται σε καταδιώξεις υψηλής ταχύτητας είναι πεζοί, οδηγοί άλλων οχημάτων ή οι ίδιοι οι αστυνομικοί. Ακόμα και σήμερα, που αρκετές Πολιτείες έχουν υιοθετήσει σύγχρονα μέσα, καταγράφονται κατά μέσο όρο 350 με 400 θάνατοι ετησίως από αστυνομικές καταδιώξεις. Από αυτούς, σταθερά πάνω από 100 άτομα κάθε χρόνο είναι απλοί πολίτες που έτυχε να βρεθούν στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή. Οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι δήμοι και το κράτος υποχρεώνονται να πληρώνουν εκατομμύρια σε αποζημιώσεις, ενώ η κοινή γνώμη εξοργίζεται όταν ένα 10χρονο παιδί σκοτώνεται σε μια διάβαση επειδή η αστυνομία καταδιώκει έναν κλέφτη αυτοκινήτου. Πολλές από αυτές τις περιπτώσεις ανυποψίαστων θυμάτων προβάλλει ο εξειδικευμένος, μη κερδοσκοπικός οργανισμός που δημιουργήθηκε από θύματα και αστυνομικούς, ο PursuitSAFETY, και πιέζει για τη μείωση των καταδιώξεων.
Μα, αυτό δεν θα αποθρασύνει τους παραβατικούς; Αν ξέρεις ότι θα πυροβοληθείς, δεν θα προσπαθήσεις να ξεφύγεις, λέει η λογική. Στην πράξη όμως, η εγκληματολογία των ΗΠΑ διαπίστωσε το αντίθετο, για τους σκληρούς κακοποιούς. Όταν κάποιος μεταφέρει ναρκωτικά, όπλα, έχει διαπράξει ανθρωποκτονία ή είναι δραπέτης, ξέρει ότι αν τον πιάσουν "την έβαψε". Θα πυροβολήσει πρώτος ή θα ρισκάρει και τη ζωή του για να ξεφύγει οδηγώντας. Η καταδίωξη συχνά μετατρέπεται σε ανοιχτή μάχη μέσα στον αστικό ιστό, αυξάνοντας δραματικά τις πιθανότητες να σκοτωθούν αστυνομικοί ή περαστικοί.
Για να το αλλάξουν αυτό στις ΗΠΑ, κάθισαν και μελέτησαν με κάθε λεπτομέρεια πόσες πιθανότητες κινδύνου έχει κάθε περίπτωση καταδίωξης, ώστε να συντάξουν σαφή SOPs, και επινόησαν άλλες μεθόδους ακινητοποίησης του αυτοκινήτου, αξιοποιώντας την τεχνολογία, με πολύ μικρότερη πιθανότητα κινδύνου. Σε αρκετές Πολιτείες, αντί η αστυνομία να εμπλέκεται σε χαοτικές, αυθόρμητες καταδιώξεις στον δρόμο, η στρατηγική έχει αλλάξει. Αν ο ύποπτος διαφύγει, η αστυνομία τον παρακολουθεί με την τεχνολογία: κάμερες, στίγμα κινητών, ελικόπτερα (και τώρα drones) επιστρατεύονται, ώστε η σύλληψη να γίνει σε ελεγχόμενο περιβάλλον, με συντριπτική υπεροπλία της αστυνομίας.
Φυσικά, εκμεταλλεύονται κάθε σχετική εφεύρεση. Τα "βέλη GPS" (StarChase) που εκτοξεύονται από το περιπολικό, κολλούν στο αυτοκίνητο που καταδιώκεται χωρίς να το αντιληφθεί ο ύποπτος και δίνουν συνεχές στίγμα. Το κέντρο επιχειρήσεων βλέπει το όχημα live στον χάρτη. Τα περιπολικά σβήνουν φάρους και σειρήνες και σταματούν το κυνηγητό. Ο ύποπτος, νομίζοντας ότι ξέφυγε, παύει να οδηγεί επικίνδυνα. Η αστυνομία απλώς τον ακολουθεί από τις οθόνες και τον συλλαμβάνει αθόρυβα όταν παρκάρει.
Οι Λωρίδες Καρφιών (Spike Strips) έχουν εκσυγχρονισθεί. Πλέον δεν τις πετάει ο αστυνομικός στον δρόμο χειροκίνητα μπροστά από το επελαύνον όχημα (μια επικίνδυνη διαδικασία που έχει κοστίσει τη ζωή σε πολλούς αστυνομικούς) αλλά βρίσκονται σε ένα βαλιτσάκι που τοποθετείται στην άκρη του δρόμου και λειτουργεί με τηλεχειριστήριο. Μόλις το ύποπτο όχημα περάσει, η λωρίδα μαζεύεται αυτόματα για να μην πάθουν ζημιά τα επόμενα αυτοκίνητα. Τα "καρφιά" έχουν αντικατασταθεί από κούφιους σωλήνες τεφλόν, που δεν προκαλούν "έκρηξη" του ελαστικού, αλλά σφηνώνουν στο λάστιχο και το ξεφουσκώνουν ελεγχόμενα μέσα σε 10-15 δευτερόλεπτα, επιβραδύνοντας το όχημα μέχρι να μείνει με τις ζάντες.
Το Δίχτυ Οχημάτων (Grappler Police Bumper) που εκτοξεύεται σαν λάσο από το περιπολικό πιάνει τους πίσω τροχούς του αυτοκινήτου του υπόπτου, μπλοκάροντας εντελώς την κίνησή τους, και το δένει με το περιπολικό.
Τα drones με θερμικές κάμερες υψηλής ευκρίνειας και AI "κλειδώνουν" πάνω στον ύποπτο και τον καταγράφουν συνεχώς από ψηλά. Τα περιπολικά απλώς στήνουν μπλόκα στις εξόδους της περιοχής, περιμένοντάς τον να πέσει πάνω τους.
Για τα σύγχρονα αυτοκίνητα, έχουν αναπτυχθεί τα EMP/RF Devices. Εκπέμπουν ραδιοκύματα υψηλής ισχύος ή ηλεκτρομαγνητικό παλμό στοχευμένα προς το καταδιωκόμενο όχημα, που "καίνε" ακαριαία τον εγκέφαλο και τα ηλεκτρονικά συστήματα του αυτοκινήτου. Ο κινητήρας σβήνει αμέσως και το όχημα ακινητοποιείται χωρίς καμία άλλη προσπάθεια.
Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ χρηματοδότησε μελέτη για το σύστημα StarChase, που αξιολόγησε τη χρήση του στα αστυνομικά τμήματα που το υιοθέτησαν πρώτα, όπως της Virginia Beach και του Arizona Department of Public Safety. Η μελέτη κατέγραψε ότι το ποσοστό εγκλωβισμού και σύλληψης των οχημάτων που "σημαδεύτηκαν" με το GPS έφτασε το 80%, ενώ το πιο κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι το 100% αυτών των συμβάντων ολοκληρώθηκε χωρίς κανέναν τραυματισμό ή θάνατο αστυνομικού, υπόπτου ή πολίτη. Επιπλέον, ανακτήθηκαν κλεμμένα οχήματα και περιουσιακά στοιχεία αξίας εκατομμυρίων δολαρίων, χωρίς να σπάσει ούτε ένας καθρέφτης.
Για να καταλάβουμε τη διαφορά, αξίζει να δούμε τι συνέβη εκεί που η αστυνομία επέμενε στο παραδοσιακό μοντέλο. Στο Μιλγουόκι του Ουισκόνσιν, τη δεύτερη (μετά το Ντιτρόιτ) φτωχότερη μεγάλη πόλη των ΗΠΑ, με 40% μαύρο πληθυσμό και υψηλά επίπεδα εγκληματικότητας, η αστυνομία εφάρμοζε "επιθετική" πολιτική, επιτρέποντας στους αστυνομικούς να καταδιώκουν ελεύθερα ακόμα και όποιον οδηγούσε επικίνδυνα. Μέσα στο 2025, η πόλη κατέγραψε 970 καταδιώξεις (περίπου 3 την ημέρα), εκ των οποίων το ένα τρίτο κατέληξε σε σφοδρά τροχαία ατυχήματα. Το αποτέλεσμα ήταν να χάσουν τη ζωή τους 9 άνθρωποι εκ των οποίων οι 6 ήταν αθώοι τρίτοι (περαστικοί ή οδηγοί άλλων ΙΧ). Η τραγωδία αυτή ανάγκασε το Δημοτικό Συμβούλιο και την ηγεσία της αστυνομίας να αλλάξουν εσπευσμένα το πρωτόκολλο, επιβάλλοντας πλέον την εγκατάσταση συστημάτων StarChase και τη χρήση drones σε όλα τα αστυνομικά τμήματα της πόλης για να σταματήσει το μακελειό.
Εμείς ακόμα δεν έχουμε βάλει κρατικές κάμερες στους δημόσιους χώρους και ερευνούμε τα εγκλήματα ζητώντας (παράνομο) υλικό από περιοίκους, ακόμα συζητούμε για το αν οι κάμερες στις στολές των αστυνομικών παραβιάζουν τα προσωπικά δεδομένα του εγκληματία και με ποιον τρόπο θα πρέπει να τον προειδοποιεί ο αστυνομικός ότι τον καταγράφει, για να γίνει αποδεκτό από το δικαστήριο το αποδεικτικό υλικό! Φυσικά η εκπαίδευση, ειδικά στη διαχείριση κρίσιμων περιστατικών, είναι ανύπαρκτη. Και δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς, διότι πώς να εκπαιδευθείς σε ασαφείς κανόνες;
Θα αναρωτιέστε: τόσοι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ, που κάποιοι έχουν μετεκπαιδευθεί στις ΗΠΑ ή σε σοβαρές χώρες της Ευρώπης, τόσοι πολιτικοί που έχουν ζήσει εκεί και έχουν δει τον τρόπο λειτουργίας της αστυνομίας, δεν έμαθαν, ας πούμε, τι είναι τα SOPs; Δεν σκέφτηκαν ότι πρέπει να τα εφαρμόσουμε κι εμείς; Φυσικά και σκέφτηκαν. Το σαθρό νομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο της λειτουργίας της ΕΛ.ΑΣ. δεν οφείλεται σε άγνοια. Οφείλεται σε μια σειρά από βαθιά ριζωμένες πολιτικές, γραφειοκρατικές και πολιτισμικές αγκυλώσεις.
Σημαντικότερη, η "κουλτούρα της μετάθεσης ευθύνης". Σε ένα αυστηρό σύστημα SOPs, αν ο αστυνομικός ακολουθήσει το πρωτόκολλο βήμα προς βήμα, η ευθύνη του αποτελέσματος ανήκει στην Υπηρεσία και όχι στον ίδιο. Στην Ελλάδα, η πολιτική και η υπηρεσιακή ηγεσία αποφεύγουν να αναλάβουν τέτοια θεσμική ευθύνη. Αν υπήρχε γραπτό πρωτόκολλο καταδίωξης που έλεγε "Στα 100 μέτρα ρίχνεις καρφιά" ή "Αν σου επιτεθούν με όχημα, πυροβολείς", σε περίπτωση που γινόταν μια "στραβή" η ηγεσία θα έπρεπε να υπερασπιστεί το πρωτόκολλο. Όμως, με το να παραμένουν οι οδηγίες αόριστες, σε κάθε κακή έκβαση (είτε εις βάρος πολίτη είτε εις βάρος αστυνομικού) η ηγεσία μπορεί εύκολα να "πετάξει την μπάλα στην εξέδρα", αποδίδοντας το λάθος σε μεμονωμένο περιστατικό και σε ατομική ευθύνη του αστυνομικού, ο οποίος παραπέμπεται σε Ένορκη Διοικητική Εξέταση ή και στο δικαστήριο, και οι αντιδράσεις κατευνάζονται.
Το πολιτικό κόστος έχει εμποδίσει τη σύνταξη SOPs. Εκεί θα έπρεπε το κράτος να αποτυπώσει σαφώς πότε επιτρέπεται η αστυνομία να ασκήσει βία, πότε να σπάσει πόρτες, πότε να χτυπήσει πολίτες, πότε να καταδιώξει και πότε να πυροβολήσει. Όμως, λόγω του έντονου φορτίου που κουβαλάει η σχέση κοινωνίας-αστυνομίας από τη χούντα και μετά (φορτίο που πλέον είναι εντελώς αδικαιολόγητο, αλλά που φροντίζει η αριστερά, με τη δαιμονοποίηση της αστυνομίας, να ανανεώνει συνεχώς), καμμία κυβέρνηση δεν έχει τα κότσια να υπογράψει ένα τέτοιο κείμενο, διότι είναι παραπάνω από βέβαιο ότι θα κατηγορηθεί από την αντιπολίτευση και από δικαιωματικές οργανώσεις ως "αυταρχική" ή "κατασταλτική". Προτιμάται η… δημιουργική ασάφεια, που έλεγε και μια ψυχή.
Επίσης, η ΕΛ.ΑΣ. λειτουργεί ακόμα με ένα στρατιωτικού τύπου μοντέλο που βασίζεται σε Προεδρικά Διατάγματα (Π.Δ.), Εγκυκλίους και Εσωτερικές Διαταγές (Κανονισμούς). Τα SOPs στο εξωτερικό είναι "ζωντανά" εργαλεία: αλλάζουν αμέσως αν μια νέα τακτική αποδειχθεί πιο ασφαλής. Εδώ, για να αλλάξει μια επίσημη διαδικασία, απαιτείται νόμος ή Π.Δ., δηλαδή μήνες ή και χρόνια γραφειοκρατίας, εγκρίσεις από νομικά συμβούλια, διαβουλεύσεις, υπογραφές υπουργών και δε συμμαζεύεται. Ζήσε Μάη και ζήσε αστυνομικέ (αν είσαι τυχερός).
Αλλά και να υπήρχαν SOPs, για να εφαρμοστούν θα έπρεπε όλο το προσωπικό να έχει την ίδια, τυποποιημένη εκπαίδευση και τα ίδια μέσα. Στην ΕΛ.ΑΣ. υπάρχει τεράστιο χάσμα. Ειδικές μονάδες (όπως η ΕΚΑΜ, η ΟΠΚΕ, η ΔΙΑΣ) έχουν εσωτερικά, άτυπα ή ημιεπίσημα πρωτόκολλα δράσης, επειδή εκπαιδεύονται. Όμως ο "Ηλίας του 16ου" δεν έχει την ίδια εκπαίδευση. Αν του επιβάλεις ένα αυστηρό αμερικανικό SOP, χωρίς ανάλογη εκπαίδευση και υλικά μέσα, θα τα κάνει μαντάρα.
Κάθε φορά που μια αστυνομική δράση καταλήγει σε τραγωδία, το θέμα επανέρχεται. Όχι όμως ως εθνικό πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, αλλά ως ευκαιρία για μικροπολιτικούς καυγάδες και μικροκομματικά οφέλη. Οι αριστεράντζες καταγγέλλουν ως "δολοφόνους" τους αστυνομικούς (η αγραμματοσύνη του νεοέλληνα δεν αναγνωρίζει ως συνθετικό της λέξης "δολοφόνος" τον δόλο) οι δεξιάντζες λένε "καλά του έκανε του γύφτου", η (εκάστοτε) κυβέρνηση κρατάει ίσες αποστάσεις του τύπου "ναι μεν, αλλά", βρίζουν οι μεν τους δε, και όλοι μαζί εμένα που τους χαλάω το ιδεολογικό αφήγημα και υποστηρίζω πως τα περισσότερα από τα προβλήματα που θεωρούμε πολιτικά είναι τεχνικού χαρακτήρα και για να τα λύσουμε δεν είναι κακό να βλέπουμε τι έχουν κάνει οι άλλοι και ποιες δυνατότητες προσφέρει η τεχνολογία.
Όμως, ακόμα, πολίτες και πολιτικοί, δυσκολευόμαστε να επικοινωνήσουμε με τον έξω κόσμο, να καταλάβουμε πώς λειτουργεί, να ορίσουμε προτεραιότητες και διαδικασίες και προτιμούμε να είμαστε κλεισμένοι στον δυσλειτουργικό μικρόκοσμο της χώρας της φαιδράς πορτοκαλέας και της ακόμα φαιδρότερης δημόσιας διοίκησης. Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά του αυτισμού, αν δεν κάνω λάθος.
*Ο Θάνος Τζήμερος είναι επιχειρηματίας, πρώην πρόεδρος της "Δημιουργίας Ξανά"
πηγή:
https://www.capital.gr/arthra/4005782/i-ellada-paramenei-ermaio-tis-aristerilas/
