«Άνδρες πόλις και ου τείχη, ουδέ νήες ανδρών κεναί» (Η ισχύς της πόλης είναι οι άντρες και όχι τα τείχη ούτε τα άδεια πλοία), έλεγε ο Θουκυδίδης
Πολύς λόγος έγινε τελευταία για το πρόσφατα ψηφισθέν νομοσχέδιο του ΥΠΕΘΑ με τίτλο «Χάρτης Μετάβασης των Ενόπλων Δυνάμεων στη Νέα Εποχή», που μεταξύ άλλων αναφέρεται στη σταδιοδρομική ανέλιξη των Υπαξιωματικών των ΕΔ, με προεξέχον θέμα το ερώτημα αν θα δύνανται να προάγονται αυτοί σε Αξιωματικούς, όπως ίσχυε μέχρι πρόσφατα, ή θα εξελίσσονται μελλοντικά μέχρι τον βαθμό του Ανθυπασπιστή, όπως προβλέπεται μετά την υπερψήφιση και σταδιακή εφαρμογή του. Παράλληλα, πολλές απόψεις και προτάσεις έχουν κατατεθεί στο πλαίσιο της δημόσιας ηλεκτρονικής διαβούλευσης και της ακόλουθης συζήτησης στη ΒτΕ, αλλά και πολλές αναρτήσεις έχουν γίνει σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης (ΜΚΔ), γεγονός που υποδεικνύει μία έντονη αντίδραση που επικεντρώνεται κυρίως σε προσωπικό εν αποστρατεία, αντίδραση που βέβαια θεωρείται αναμενόμενη έναντι δράσης που επηρεάζει «κεκτημένα δικαιώματα» και δεδομένα δεκαετιών. Θεωρώ ότι το θέμα έχει αναλυθεί διεξοδικά, τόσο εγγράφως από έγκριτους συναδέλφους, κυρίως απόστρατους, συμπεριλαμβανομένων Ανώτατων Αξιωματικών και επίτιμων Αρχηγών, όσο και κατά τη συζήτηση με Φορείς στην Επιτροπή Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, όπου αναλύθηκαν οι επιπτώσεις που ο εν λόγω νόμος αναμένεται να επιφέρει στις ζωές και στη σταδιοδρομία χιλιάδων επηρεαζόμενων στελεχών, καθώς και οι εκτιμήσεις τους για την επίδραση στο αξιόμαχο των ΕΔ. Θεωρώ ότι οποιαδήποτε περαιτέρω αναφορά δεν πρόκειται να προσθέσει κάτι καινούργιο στην ήδη εκφρασθείσσα κριτική επί των προβλέψεων του σχετικού νόμου.
Ο λόγος για τον οποίο αισθάνθηκα την ανάγκη να προβώ στην παρούσα αποτύπωση κάποιων σκέψεων και σχολίων, είναι η λυπηρή διαπίστωση τις τελευταίες εβδομάδες ότι η γενικότερη αντίδραση που παρατηρείται κυρίως στα ΜΚΔ, έχει οδηγήσει σε μία φραστική και ιδεοληπτική ρήξη μεταξύ αποφοίτων ΑΣΣΥ και ΑΣΕΙ, κάτι που προσωπικά δεν είχα συναντήσει κατά τη μακροχρόνια θητεία μου στην ΠΑ και που θεωρώ ότι αποτελεί μία νεοεμφανιζόμενη τάση, προφανώς ως απότοκος των αποτελεσμάτων στην εξελισσόμενη διαφοροποίηση της σταδιοδρομίας των μελλοντικών Υπαξιωματικών, που φέρνει ο νέος νόμος.
Εφόσον αυτή η αναπτυσσόμενη αντιπαράθεση παραμείνει εκτός στρατεύματος, θα μπορούσε κάποιος να τη χαρακτηρίσει απλά ως μία περιορισμένης εμβέλειας κοινωνική αναταραχή που δεν φαίνεται να επηρεάζει τη λειτουργικότητα των ΕΔ και να την προσπεράσει ως ήσσονος σημασίας. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική, καθόσον η δομή και οι σχέσεις που αναπτύσσονται εντός των στρατοπέδων καθιστούν τις δύο αυτές καταστάσεις, των εν ενεργεία και των εν αποστρατεία, σχεδόν συγκοινωνούντα δοχεία και συνεπώς αλληλεπιδρούμενα και αλληλοεπηρεαζόμενα. Δεν είναι απίθανο τα όποια αισθήματα αδικίας, απαξίωσης και απογοήτευσης που φαίνεται να εμφανίζονται στον χώρο των αποστράτων, να διεισδύσουν και εντός συρματοπλέγματος, έχοντας πρωτόγνωρες συνέπειες σε μία λεπτή ισορροπία που υφίσταται για δεκαετίες μεταξύ πειθαρχικότητας, αίσθησης καθήκοντος, φιλότιμου και επαγγελματισμού, παράγοντες που εξασφαλίζουν την απρόσκοπτη εκτέλεση του έργου και κατ’ επέκταση την επιτυχή υλοποίηση της αποστολής. Μίας αποστολής που δεν περιορίζεται απλά στο να πετάξει ένα μαχητικό αεροσκάφος, να αποπλεύσει μία φρεγάτα ή να κινηθεί ένα άρμα μάχης. Είναι ο συγκερασμός όλων αυτών και πάρα πολλών άλλων δράσεων, ώστε να εξασφαλιστεί τελικά η προάσπιση της εδαφικής ακεραιότητας της Πατρίδας, η υποστήριξη της εξωτερικής πολιτικής, η εδραίωση της κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και των εθνικών συμφερόντων, καθώς και η υπεράσπιση της εθνικής κληρονομιάς, σε μία περιοχή που οι συνεχείς απειλές και η έκδηλη αναθεωρητική πολιτική από τους γείτονες είναι υπαρκτή για δεκαετίες και που η όποια πλασματική ηρεμία μόνο ως συγκυριακή και πρόσκαιρη θα πρέπει να εκληφθεί.
Μάλλον θα είναι άστοχο να προσπαθήσω να προσδιορίσω το ποσοστό που ο κάθε παραπάνω παράγοντας, «πειθαρχικότητα – αίσθηση καθήκοντος – φιλότιμο – επαγγελματισμός», συμβάλει στην επιτυχή εκτέλεση του έργου. Τουναντίον, θεωρώ μετά βεβαιότητας ότι ενδεχόμενη έλλειψη έστω και ενός από αυτούς θα έχει σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο σε βραχυπρόθεσμο ή μεσοπρόθεσμο επίπεδο. Η φύση της αποστολής των ΕΔ έχει επιβάλει μία ιδιόρρυθμη διασύνδεση και διαλειτουργικότητα προσωπικού διαφορετικών ειδικοτήτων και βαθμών, που καλούνται να υλοποιήσουν ένα έργο δύσκολο, επίπονο, απαιτητικό, και σε πάρα πολλές περιπτώσεις αντίξοο και επικίνδυνο, όπου η αλληλοϋποστήριξη, η αλληλοεξάρτηση και η αλληλοκατανόηση είναι προαπαιτούμενα για την ομαλή και αποτελεσματική εκτέλεση. Τα διαθέσιμα μοντέλα εφαρμοζόμενης διοίκησης για την υλοποίηση της αποστολής γνωστά και διακριτά, που όμως έχουν άμεση σχέση με την ιδιοσυγκρασία και την ψυχοσύνθεση του εμπλεκόμενου προσωπικού, διοικούντων και διοικουμένων, με συνέπεια τα αποτελέσματα από την εφαρμογή συγκεκριμένου μοντέλου να διαφοροποιούνται από στρατό σε στρατό και από εθνότητα σε εθνότητα.
Στα σχεδόν 44 χρόνια της αεροπορικής μου καριέρας και έχοντας περάσει από όλες ανεξαιρέτως τις θέσεις που μπορεί να υπηρετήσει ένας Ιπτάμενος, μέχρι τη διοίκηση Μείζονων Σχηματισμών όπως της ΔΑΥ και του ΑΤΑ, και τελικά την Αρχηγία του ΓΕΑ, συνάντησα εξαιρετικά στελέχη όλων των βαθμών και ειδικοτήτων, που κέρδισαν όχι μόνο την αναγνώριση και εκτίμησή μου αλλά και τον απόλυτο σεβασμό μου, σε σημείο να είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι για να λειτουργήσει ένας τέτοιος οργανισμός, χρειάζεται αυτό που ονομάζουμε «πνεύμα ομάδας» σε κάθε επίπεδο, όπως πολύ χαρακτηριστικά μας διδάσκαν στο «Squadron Officers School», στο οποίο φοίτησα ως Σμηναγός στις ΗΠΑ. Δεν υπάρχει περίπτωση να πετάξει το αεροσκάφος και να εκτελεστεί η αποστολή αν δεν συνλειτουργήσει αρμονικά ο Ιπτάμενος Αξιωματικός με τον Υπαξιωματικό Τεχνικό Υπόλογο, τον Οπλουργό, τον Ελεγκτή Αεράμυνας. Δεν νοείται να καταστεί λειτουργικό και επιχειρησιακό ένα αεροσκάφος αν δεν έχει προϋπάρξει αγαστή συνεργασία του Μηχανικού της ΣΜΑ με τον Υπαξιωματικό Τεχνικό, Εφοδιαστή και Οικονομικό. Δεν νοείται ότι θα μπορέσουν να απογειωθούν από τις προκεχωρημένες βάσεις μας τα αεροσκάφη επιφυλακής εντός των προβλεπόμενων 5 λεπτών, ώστε να δώσουν άμεσα το κατάλληλο μήνυμα αποτροπής σε κάθε παράνομο εναέριο εισβολέα, αν δεν συνυπάρξουν και συνλειτουργήσουν Αξιωματικοί και Υπαξιωματικοί διαφόρων ειδικοτήτων και δεν εκτελεστεί μία αλληλουχία διαδικασιών και ενεργειών, που χαρακτηρίζονται από χειρουργική ακρίβεια και μεθοδικότητα για την επίτευξη του θεμιτού αποτελέσματος. Καθημερινές συνθήκες, που απαντώνται με διαφορετικές μορφές σε όλους τους Κλάδους των ΕΔ.
Για να είναι δυνατή η επίτευξη αυτής της αέναης συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα, η φύση της δουλειάς έχει δημιουργήσει ένα modus vivendi που δεν μπορείς εύκολα να το συναντήσεις σε άλλες εξωστρατιωτικές δραστηριότητες, και που δεν μπορεί να αποδοθεί μόνο στη σχέση διοικούντος – διοικούμενου και στην αυστηρή έννοια της υπακοής στους ανωτέρους, αλλά μάλλον στη συνύπαρξη των προαναφερθέντων παραγόντων, «πειθαρχικότητα – αίσθηση καθήκοντος – φιλότιμο – επαγγελματισμός», σε όλα τα επίπεδα, όλες τις ειδικότητες και από όλους τους βαθμούς. Αυτήν τη θεμελιώδη σχέση πρέπει να διατηρήσουμε πάσει θυσία, ώστε να μην διαρραγεί αυτό το modus operandi που αποδεδειγμένα αποδίδει καθημερινά και έμπρακτα και που καθιστά τις ΕΔ εθνικά αποτελεσματικές και αποτρεπτικές, εξασφαλίζοντας παράλληλα μία ιδιαίτερα υψηλή κοινωνική αποδοχή. Αυτά τα αισθήματα αδικίας και υποβάθμισης που εκφράζονται καθημερινά από τους απόστρατους συναδέλφους, και που εκδηλώνονται ενίοτε ως αντιπαράθεση μεταξύ των προερχόμενων από ΑΣΕΙ και ΑΣΣΥ, θα πρέπει να αποτραπεί να παρεισφρήσουν στις τάξεις των ΕΔ, διασφαλίζοντας την απρόσκοπτη λειτουργία τους με τον αποτελεσματικό τρόπο που επιτυγχανόταν μέχρι σήμερα. Και για αυτούς ακριβώς τους λόγους θα πρέπει να εξασφαλιστεί με κάθε τρόπο η διατήρηση αυτού του πνεύματος ομάδας, που με πολύ προσπάθεια, μέσα από τη λειτουργία δεκαετιών των ΕΔ, έχει εδραιωθεί. Τρόποι είμαι βέβαιος μπορούν να εξευρεθούν, με σεβασμό ένθεν και ένθεν, τόσο του ζητούμενου εκσυγχρονισμού της δομής και λειτουργίας των ΕΔ, όσο και του αισθήματος αδικίας και υποβάθμισης σημαντικής μερίδας του στρατιωτικού δυναμικού.
Γενόμενος καθημερινά αποδέκτης κατανοητής πικρίας από μέρους στελεχών προερχόμενων από Υπαξιωματικούς, αισθάνομαι την ανάγκη να αναφερθώ πολύ επιδερμικά στην αυταπόδεικτη συμβολή τους στην εκπλήρωση της αποστολής όλα αυτά τα χρόνια, στην αυταπάρνηση που έδειχναν κατά την εκτέλεση της εργασίας τους, στη φιλοπατρία τους και στην προσήλωσή τους στην αποστολή, αποδεικνύοντας καθημερινά την ταύτισή τους με το τετράπτυχο «πειθαρχικότητα – αίσθηση καθήκοντος – φιλότιμο – επαγγελματισμός». Υπάρχουν εικόνες και αναμνήσεις που παραμένουν πάντα ζωντανές να μου θυμίζουν αυτήν την εξαιρετική συνεργασία και το πνεύμα ομάδας, που ξεπερνούσε σε πολλές περιστάσεις τα όρια που οι βαθμοί και η απλή ιεραρχική σχέση επιβάλλουν και σε έκαναν να επικεντρωθείς μόνο στον σκοπό, στην αποστολή. Δεν μπορώ να ξεχάσω τις ολονύκτιες προσπάθειες των Τεχνικών κατά την πυροσβεστική περίοδο, που σκαρφαλωμένοι πάνω στους γερασμένους κινητήρες των πυροσβεστικών αεροσκαφών, προσπαθούσαν να τους ξαναζωντανέψουν ώστε να ριχτούν με το ξημέρωμα της επόμενης ημέρας στη μάχη των πυρκαγιών! Δεν μπορώ να διαγράψω από το μυαλό μου τα δάκρυα του Υπολόγου που είχε «διώξει» το αεροπλάνο συναδέλφου που δεν γύρισε ποτέ! Δεν μπορώ να παραβλέψω τις οικειοθελείς πρωτοβουλίες Τεχνικών Αξιωματικών και Υπαξιωματικών να εφευρίσκουν επισκευαστικές λύσεις, μέχρι και να κατασκευάζουν μέσα τελευταίας τεχνολογίας, με τεράστια επιχειρησιακή αξία και αντίστοιχο οικονομικό όφελος, διακατεχόμενοι από ανήσυχο πνεύμα, θέληση ανιδιοτελούς προσφοράς και μία αίσθηση καθήκοντος και χρέους που μόνο σε νικητές μπορεί κάποιος να βρει. Και δεν μπορώ να προσπεράσω το γεγονός που μου αναφέρθηκε, όντας Αρχηγός της Τακτικής Αεροπορίας κατά την ελληνοτουρκική κρίση του 2020, ότι μόλις δόθηκε εντολή για ανάκληση προσωπικού και άμεση φόρτωση και προετοιμασία αεροσκαφών για μεγιστοποίηση της πολεμικής ετοιμότητας, παρουσιάστηκαν σε Πτέρυγα Μάχης αυτεπαγγέλτως και οικειοθελώς απόστρατοι Οπλουργοί, για να συνδράμουν τους εν ενεργεία συναδέλφους τους σε εκείνη την πολύ κρίσιμη στιγμή! Με τέτοια ομάδα κερδίζεις και χρέος μας είναι να διατηρήσουμε το πνεύμα της ζωντανό και απαλλαγμένο από παράγοντες που μπορούν να το υποθάλψουν και να το δηλητηριάσουν.
Εύχομαι και ελπίζω, τώρα που ο νέος νόμος αποτελεί πια, καλώς ή κακώς, τετελειωμένη πραγματικότητα, να μην υπάρξουν συνέπειες που θα διασαλέψουν την ομαλότητα και αποτελεσματικότητα δραστηριοτήτων και λειτουργιών που επηρεάζουν την υλοποίηση του έργου και της αποστολής των ΕΔ, που τόσο απαραίτητες εθνικά είναι το κρίσιμο αυτό διάστημα. Και βέβαια, εύχομαι και ελπίζω να μην συνεχιστεί η απαξίωση των νέων στην προοπτική εισόδου τους στις στρατιωτικές σχολές και δη στις ΑΣΣΥ, οι οποίες αναμφισβήτητα θα πρέπει να συνεχίσουν να παράγουν, ποσοτικά και ποιοτικά, στελέχη κατάλληλα καταρτισμένα και εκπαιδευμένα να υποστηρίζουν και να χειρίζονται συστήματα που απαιτούν υψηλότατο επίπεδο μόρφωσης, επιστημονική εξειδίκευση και απόλυτη αφοσίωση στις μεγάλες αξίες που διαχρονικά διακατείχαν τα στελέχη μας και στα οποία τελικά οφείλεται η αποτρεπτικότητα και η αποτελεσματική υποστήριξη της εθνικής μας κυριαρχίας όλα αυτά τα χρόνια…
Ο Θεμιστοκλής Μπουρολιάς είναι Πτέραρχος (Ι) ε.α. και επίτιμος Αρχηγός ΓΕΑ
https://www.protothema.gr/blogs/themistoklis-bourolias/article/1766230/to-prosopiko-ton-ed-einai-o-simadikoteros-sudelestis-ethnikis-ishuos/