Ο «αντιληπτός πληθωρισμός» για τους Έλληνες καταναλωτές έτρεξε με ρυθμό 10,1% το προηγούμενο δωδεκάμηνο, έναντι 3,5% στην Ευρωζώνη, σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της ΕΚΤ.
Οι Έλληνες καταναλωτές δεν είναι μόνο οι πιο απαισιόδοξοι της Ευρωζώνης. Είναι κι εκείνοι που βιώνουν τον πιο βαρύ «αντιληπτό» ή υποκειμενικό πληθωρισμό (perceived inflation). Η αίσθηση του πληθωρισμού, όπως τον μετράνε οι επίσημες έρευνες καταναλωτικής εμπιστοσύνης, συνήθως υπερβαίνει τον πραγματικό δείκτη τιμών καταναλωτή.
Είναι λογικό, αφού o αντιληπτός πληθωρισμός βασίζεται στην προσωπική εμπειρία των καταναλωτών, μέσα από τις καθημερινές τους αγορές. Καθώς οι περισσότερες συναλλαγές αφορούν άμεσες ανάγκες – τρόφιμα, καύσιμα, ενοίκια, λογαριασμοί, μετακινήσεις-, οι καταναλωτές τείνουν να «καταχωρούν» στη μνήμη τους τις μεταβολές των τιμών που τους πονάνε περισσότερο. Ο αντιληπτός πληθωρισμός μας δίνει μια εικόνα για το πώς νιώθουν τα νοικοκυριά τις μεταβολές των τιμών στην τσέπη τους, με βάση τις δικές τους ανάγκες και δαπάνες, και όχι με βάση ένα «ιδεατό» καλάθι καταναλωτή.
Στο 3,5% ο αντιληπτός πληθωρισμός της Ευρωζώνης
Σύμφωνα με την τελευταία Έρευνα Προσδοκιών Καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, που δημοσιεύθηκε στις 28 Απριλίου και αφορά τον Μάρτιο, ο διάμεσος αντιληπτός πληθωρισμός για τις χώρες της Ευρωζώνης κινήθηκε στο 3,5% το προηγούμενο δωδεκάμηνο. Τον αμέσως προηγούμενο μήνα οι ευρωπαίοι καταναλωτές δήλωσαν ότι ο πληθωρισμός δωδεκαμήνου κινήθηκε στο 3%.
Αντίστοιχα, οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό το επόμενο 12μηνο κινήθηκαν ανοδικά, στο 4%, από 2,5% τον Φεβρουάριο. Πρόκειται για ένα σημαντικό άλμα, που αντικατοπτρίζει τις έντονες ανησυχίες των Ευρωπαίων καταναλωτών για τις απότομες αυξήσεις στα καύσιμα, λόγω του πολέμου στο Ιράν, και τις επιπτώσεις τους στο σύνολο του «καλαθιού».
Το χάσμα με την πραγματικότητα
Παρά την εκτίναξη των πληθωριστικών προσδοκιών και την αύξηση του αντιληπτού πληθωρισμού, το χάσμα με την πραγματικότητα δεν είναι αγεφύρωτο. Ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ευρωζώνη το αντίστοιχο διάστημα, παρουσίασε αύξηση 2,6%. Δηλαδή η διαφορά μεταξύ πραγματικού και αντιληπτού πληθωρισμού είναι 0,9 ποσοστιαίες μονάδες.
Πληθωριστικές προσδοκίες
Οι προσδοκίες των καταναλωτών της Ευρωζώνης για μέσο πληθωρισμό 4% το επόμενο δωδεκάμηνο, αποκλίνουν κατά 1,4 ποσοστιαία μονάδα από το βασικό σενάριο των εμπειρογνωμόνων της ΕΚΤ. Υπενθυμίζεται ότι με βάση τα αναθεωρημένα στοιχεία του Μαρτίου – που περιλαμβάνουν τις εξελίξεις των πρώτων ημερών του πολέμου – οι μακροοικονομικές προβολές της ΕΚΤ αναμένουν πληθωρισμό 2,6% το 2026. Τα δύο εναλλακτικά σενάρια (δυσμενές και ακραίο) αναμένουν πληθωρισμό 3,5% και 4,4% αντίστοιχα, ανάλογα με το πώς θα εξελιχθεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Ο αντιληπτός πληθωρισμός στην Ελλάδα
Στην έρευνα καταναλωτικών προσδοκιών του Μαρτίου, ο διάμεσος αντιληπτός πληθωρισμός στην Ελλάδα, για το προηγούμενο δωδεκάμηνο κινήθηκε στο 10,1% (από 9,9% τον Φεβρουάριο).
Πρόκειται για τεράστια απόκλιση, τόσο από τον αντιληπτό πληθωρισμό της Ευρωζώνης, όσο και από τον πραγματικό Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΕνΔΤΚ), όπως τον καταγράφει η ΕΛΣΤΑΤ και η ΕΚΤ.
Συγκεκριμένα, ο ΕνΔΤΚ στην Ελλάδα τον Μάρτιο παρουσίασε ετήσια αύξηση 3,4%, ενώ ο μέσος ΕνΔΤΚ δωδεκαμήνου σημείωσε αύξηση 2,9%.
Και στις δύο περιπτώσεις, ο καταγεγραμμένος επίσημος πληθωρισμός είναι μόλις το 1/3 του πληθωρισμού της «τσέπης» – όπως τον αντιλαμβάνονται εμπειρικά οι Έλληνες καταναλωτές.
Εκτινάσσονται οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό
Σε ό,τι αφορά τους επόμενους 12 μήνες, οι Έλληνες καταναλωτές προβλέπουν πληθωρισμό 10% – όταν τον Φεβρουάριο, πριν το ξέσπασμα του πολέμου προσδοκούσαν πληθωρισμό 5,2%.
Η διαφορά από τις επίσημες μακροοικονομικές προβολές είναι επίσης χαώδης. Για παράδειγμα η Τράπεζα της Ελλάδας προβλέπει πληθωρισμό 3,1% το 2026 – με βάση τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις του Απριλίου.
Χαώδης απόκλιση
Γιατί ειδικά στην Ελλάδα υπάρχει τόσο μεγάλη απόκλιση μεταξύ «πληθωρισμού της τσέπης» και πληθωρισμού των επίσημων δεικτών; Επίσης γιατί οι Έλληνες καταναλωτές φοβούνται τα χειρότερα για τον πληθωρισμό, ξεπερνώντας σε απαισιοδοξία και τα χειρότερα μακροοικονομικά σενάρια;
Η απάντηση έχει πιθανόν να κάνει με την αναντιστοιχία της αύξησης των τιμών με την αύξηση των πραγματικών μισθών, με συνέπεια τη μείωση της αγοραστικής δύναμης.
Αν θέλουμε να κατανοήσουμε γιατί οι Έλληνες είναι σταθερά οι πιο απαισιόδοξοι καταναλωτές της Ευρώπης, και γιατί έχουν τα υψηλότερα ποσοστά υποκειμενικής φτώχειας, δηλαδή δυσκολίας να τα βγάλουν πέρα, οφείλουμε να δούμε πιο σοβαρά την έννοια του «αντιληπτού πληθωρισμού».
Αυξάνεται το διαθέσιμο εισόδημα – Αλλά τι συμβαίνει με την αγοραστική δύναμη;
Η ΕΛΣΤΑΤ δημοσιοποίησε πρόσφατα χρηματοοικονομικούς λογαριασμούς θεσμικών τομέων, καταγράφοντας σημαντική ονομαστική αύξηση στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών για το 2025.
Συγκεκριμένα, το διαθέσιμο εισόδημα ενισχύθηκε κατά 5,3% σε ετήσια βάση και στο τέταρτο τρίμηνο η αύξηση επιταχύνθηκε περαιτέρω, φθάνοντας το 9,8%.
«Σε υψηλό 17 ετών το διαθέσιμο εισόδημα το 2025», ήταν ο θριαμβευτικός τίτλος δημοσιεύματος του ΑΠΕ.
Μόνο που η είδηση διαβάζεται και αντίστροφα. Χρειάστηκαν 17 χρόνια για να επανέλθει το εισόδημα στα προ κρίσης επίπεδα – σε ονομαστικούς όρους. Για παράδειγμα, το τέταρτο τρίμηνο του 2025, το ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα στην Ελλάδα ανήλθε στα 62,37 δισεκ. ευρώ. Το αντίστοιχο τρίμηνο του 2009, ήταν 61,1 δισ ευρώ.
Η εικόνα όμως είναι διαφορετική σε ό,τι αφορά το πραγματικό κατά κεφαλήν διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην προτελευταία θέση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, ως προς το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS), oριακά μροστά από τη Βουλγαρία, με εισόδημα που αντιστοιχεί περίπου στα δύο τρίτα του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η Ελλάδα χρειάστηκε 13 χρόνια για να επανέλθει το 2022 στα επίπεδα πραγματικού κατά κεφαλήν εισοδήματος του 2009, ενώ στην ΕΕ κατά την ίδια περίοδο (2009–2022) αυξήθηκε σχεδόν 50%.
.jpg)
